مطالب زیادی در خصوص پیشرفت های علم، دانش و فناوری می خوانیم و می شنویم. لیکن ممکن است خیلی از ما به تمایز بین علم(Science) دانش (Knowledge) و فناوری (Technology) توجه نکرده باشیم. به همین مبنا، بین تولید علم و پیشرفت های فناوری یک کشور فاصله وجود دارد. به محض تولید علم در یک کشور، آن کشور به خودکفایی در فناوری نایل نمی شود. بلکه تولیدات علمی باید مراحلی را طی کند تا به فناوری قابل استفاده در جامعه تبدیل شود. برای باز کردن موضوع، یک مثال می زنم:
مثال: یک شیمیدان در آزمایشگاه تخصصی خود به فرمول یک ماده شیمیایی دست می یابد. به خاطر نو بودن کار، مقاله آن به سرعت در یک مجله علمی بین المللی به چاپ می رسد. اما آیا با این تحقیق، جامعه به پیشرفت رسیده است؟ به عبارت دیگر، آیا صنعت کشور می تواند مستقیما از نتایج آزمایشگاهی آن شیمیدان استفاده کند؟
گاهی اوقات، این امر شدنی است، لیکن در اغلب اوقات برای به بار نشستن نتایج تحقیقات باید گامهای مهمی برداشته شود. برخی از گامهای مرتبط با مثال بالا را با هم مرور می کنیم:
۱- بعد از تولید ماده شیمیایی، تاثیرات سمی این ماده بر محیط زیست باید توسط گروهی از خبرگان محیط زیست بررسی شود
۲- گروهی از پزشکان باید آثار استفاده از این ماده را بر روی انسان بررسی و مطالعه کنند
۳- گیاهشناسان به بررسی آثار این ماده بر گیاهان می پردازند
۴- جانور شناسان، آثار این ماده را بر جانوران مطالعه می کنند
۵- گروهی از مهندسین شیمی بر کاربرد های این ماده در صنعت و همچنین روشهای تولید نیمه صنعتی و صنعتی آن کار می کنند
۶- متخصصین مهندسی شیمی و مکانیک، تجهیزات فرایندی تولید نیمه صنعتی و صنعتی محصول را طراحی می کنند و به مرحله ساخت می رسانند.
۷- گروهی از متخصصین بازار، بازارهای هدف داخل و خارج از کشور را برای این محصول مشخص می کنند
۸- متخصصین حمل و نقل باید روشهای حمل فراورده از کارخانه تا محل مصرف را مطالعه کنند.
می توان این فهرست را ادامه داد. ولی تا همین جا شاید مشخص شده باشد که به صرف تولید یک ماده نمی توان به پیشرفت فنی دست یافت. چه بسیارند موادی که روزانه خبر تولید انها را در آزمایشگاهها می شنویم، ولی هیچوقت فرصت حضور در بازار را پیدا نمی کنند.
اگر کشوری در مرحله تولید علم بماند و حلقه های بعدی تبدیل علم به فناوری را طی نکند، به پیشرفت فنی و فناوری نمی رسد. در این حالت، تولیدات علمی کشورها خوراک علمی کشورهای پیشرفته تر می شود که حلقه های بعدی را شکل داده اند. حلقه هایی که تجاری سازی تولیدات علمی را انجام می دهند و محصول را از آزمایشگاه به بازار عرضه می کنند.
در برخی دانشگاههای معتبر جهان (نظیر امپریال کالج لندن) گروههای تخصصی تعریف شده اند که بلافاصله بعد از تولید علم، تجاری سازی را بر روی آن شروع می کنند.
تجاری سازی تولیدات علمی، موضوع مهمی است که ما در ایران از آن غافلیم. به همین علت است که به رغم سهم نسبتا خوب استادان دانشگاههای ایران در تولید مقالات بین المللی، کشور ما هنوز از نظر فناوری وابسته است.
تجاری سازی علم از ارزش آن نمی کاهد، بلکه به آن ارزش و کاربرد می دهد. با اعمال تجاری سازی، دانشمندان و صاحبان علم و دانش هم فرصت های بیشتری برای ادامه تحقیقات و توسعه و گسترش مرزهای آن پیدا می کنند.
تجاری سازی دانش را می توان هم از درون دانشگاهها و هم از بیرون آن انجام داد. یکی از فلسفه های اصلی شکل گیری پارک های علم و فناوری در کشور هم پرداختن به مقوله تجاری سازی دانش است.
