مرد نفتي

همواره نگرانی هایی در خصوص آینده یک منطقه عملیاتی نفتی یا گازی وجود دارد. بسیاری از اندیشمندان و صاحبنظران برای ابراز نگرانی های خود از آینده یک منطقه عملیاتی، از مسجد سلیمان مثال می زنند. مسجد سلیمان منطقه ای است که کاوشهای گروه اکتشاف و حفاری برای اولین بار جواب داد و ایران (و خاورمیانه) در این نقطه به نفت رسید. مطالعه وضعیت گذشته و حال این منطقه همواره برای مناطق دیگر مثال زده می شود. این شهر که با اکتشاف نفت رو به توسعه گذاشت، با افول فعالیت های نفتی رو به افول گذاشت، به نحوی که هم اکنون از نظر توسعه در جایگاه مطلوبی قرار ندارد. صاحبنظران نگران تکرار تجربه مسجد سلیمان در مناطق دیگر هستند. این نگرانی در استان بوشهر هم وجود دارد. مناطقی مانند جم، عسلویه، خارگ (و در آینده مناطق جدید) با فعالیت های نفت و گاز رونق گرفته اند. لذا این نگرانی در خصوص احتمال افول آنها بعد از یک دوره شکوفایی بی مورد نیست.

باید توجه داشت که نفت و گاز یک فرصت برای منطقه ایجاد می کند. فرصتی که در زمانی خاص و محدود رخ می دهد. سیاستگزاران منطقه عملیاتی باید با استفاده از این فرصت و با تکیه بر امکاناتی که به همراه این فرصت سرازیر می شود و همچنین بر اساس سابقه زمینه های دیگر توسعه در منطقه عملیاتی، از فرصت ایجاد شده توسط نفت و گاز بهترین استفاده را ببرند. و به نحوی عمل کنند که حیات اقتصادی منطقه از حالت تک قطبی و تک محصولی نفت و گاز خارج شود.

 

استان فارس یکی از مهمترین استانهای کشور از نقطه نظر کشاورزی، گردشگری، صنعت، ادبیات، ... است. اهمیت تاریخی و فرهنگی و اقتصادی فارس بر هر ایرانی واضح و مبرهن است. لیکن، در سالهای اخیر به دلیل  رونق یافتن فعالیت های نفت و گاز در کشور، سیاستگزاران استان فارس همصدا به دنبال نفتی کردن استان خود و معرفی این استان به عنوان قطب نفت و گاز کشور هستند. چیزی که در عمل واقعیت ندارد. به شهادت آمار و ارقام رسمی، استان فارس سهم چندانی در تولید نفت و گاز کشور ندارد. لیکن، لابی های بسیار قدرتمند فارس در دولت و مجلس به جد پیگیر تثبیت جایگاه این استان در بخش نفت و گاز هستند. تاسیس دانشکده نفت و گاز در شیراز، پژوهشکده های متعدد نفتی (پژوهشکده تحقیقات فراساحل، پژوهشکده ازدیاد برداشت، پژوهشکده نفت و گاز و محیط زیست) در دانشگاه شیراز، شناسایی دانشگاه شیراز به عنوان قطب تحقیقات گاز کشور و تخصیص بودجه های میلیاردی از سوی مدیریت پژوهش و توسعه شرکت ملی نفت ایران، گامهای مهم در جهت این امر است که از سوی دولت هم حمایت می شود. در این بین، انتشار اخبار غیر واقع در رسانه ها و تحریف واقعیت در سطح دولت هم گاهی اوقات به کار می آید. نمونه آن، مصاحبه معاون اول رییس جمهور با روزنامه ایران است که نگارنده با اشاره به  آن،این یادداشت را در شماره ۵۰۲ هفته نامه نسیم جنوب نوشتم. انتشار خبر کشف دو میدان نفتی جدید در فارس هم در همین راستا است. تا به حال در وزارت نفت سابقه نداشته که خبر کشف یک میدان نفتی یا گازی اعلام و بعدا توسط مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران تکذیب بشود.اعلام چنین خبر نا درستی می تواند فقط بار تبلیغاتی داشته باشد.

همچنین اخبار موثق حاکی از این است که هر ۱۵ نماینده فارس به دنبال تاسیس پارک علم و فناوری نفت و گاز در عسلویه هستند.

تردید دارم که دولت با اطلاع کامل از وضعیت جغرافیای نفت و گاز درکشور به این تصمیمات رسیده باشد. ولی در هر حال، با این تصمیمات و سیاستگزاری ها شکی نیست که حق و حقوق استانهای مهم نفتی و گازی کشور از جمله بوشهر، خوزستان و کهگیلویه تضییع می شود. لیکن می توان این سوال را از سیاستگزاران استان بوشهر پرسید که در خصوص این اقدامات استان فارس چه موضعی دارند و چه تصمیماتی را اتخاذ کرده اند؟

متاسفانه در این زمان بسیار مهم از نظر تثبیت جایگاه اقتصادی و علمی استان بوشهر در بخش نفت و گاز، کمترین حساسیتی در بخشهای کلیدی استان مشاهده نمی شود. وضع فعلی دانشکده گاز و پتروشیمی، وضعیت مبهم پارک علم و فناوری استان، عدم اهتمام به گسترش مراکز تحقیقاتی نفت و گاز، گسترش آلودگی محیط زیست و خطرات سلامت ساکنین مناطق عملیاتی، تردید ها را در خصوص بی برنامگی و سر درگمی استان در استقرار زیرساختهای کلیدی بیشتر می سازد.  

در این دنیای پر شتاب، درجا زدن استان ما چه معنایی دارد؟

چهارشنبه ۲۵ دیماه به دعوت بنیاد رشد و اندیشه سازندگی بوشهر و خانه مطبوعات محلی بوشهر، سخنرانی و میزگردی با عنوان نفت، گاز، پتروشیمی و توسعه مناطق نفتخیز در محل دانشگاه علوم پزشکی برگزار و از بنده برای سخنرانی دعوت شد. چکیده سخنرانی را می توانید اینجا مشاهده کنید.

موضوع مسوولیت اجتماعی شرکتهای نفتی در مناطق عملیاتی از چند دهه پیش به این سو حائز اهمیت بوده است. مسوولیت اجتماعی ارتباط تنگاتنگ و نزدیکی با مقوله توسعه پایدار دارد. مهمترین حوزه های فعالیت مسوولیت اجتماعی شرکتهای نفتی شامل آموزش، سلامت، بهداشت، امور زیر بنایی، محیط زیست بوده است. فعالیت این شرکتها به ویژه در افریقا و امریکای لاتین و در سطح کمتری در خاورمیانه متمرکز بوده است.

به نظر می رسد که مناطق مهم نفتی و گازی کشور ایران که از شاخصهای پایین توسعه برخوردارند را بتوان در زمره مناطق کاندید بسط و گسترش فعالیت های مبتنی بر توسعه پایدار و مسوولیت اجتماعی وزارت نفت دانست. در این راستا، تصمیم به تشکیل یک کارگروه مطالعات مسوولیت اجتماعی نفت در مناطق نفتخیز گرفته ایم. ارسال هر گونه مقاله (فارسی یا لاتین) یا گزارش یا پرونده در این راستا برای تکمیل منابع مطالعاتی گروه ارزشمند است.