مرد نفتي

ضمن تشکر از دوست گرامی آقای مهندس مهدی یوسفی قصد دارم برای اطلاع ایشان و سایر مهندسین شیمی توضیحات مختصری راجع به انجمن مهندسی شیمی ایران-شعبه استان بوشهر بدهم:

انجمن مهندسی شیمی ایران-شعبه استان بوشهر نخستین شعبه استانی انجمن مهندسی شیمی ایران است که در سال ۱۳۸۴ پس از پیگیری های اینجانب و دکتر مصلح مدیر وقت مرکز رشد علم و فناوری بوشهر و با حمایت های شخص مهندس اسماعیل تبادار استاندار سابق استان افتتاح شد. اهداف این شعبه انجمن در راستای اهداف انجمن مرکز می باشد و با هدف گسترش فعالیت های انجمن در استان بوشهر است که میزبان صنایع یزرگ نفت، گاز و پتروشیمی کشور است. اعضای انجمن مهندسی شیمی ایران- شعبه استان بوشهر، به طور رسمی عضو انجمن مهندسی شیمی ایران هستند و کارت عضویت یکسان دریافت می کنند.

هم اکنون، ۳۰ نفر از طریق شعبه استان بوشهر به عضویت انجمن مهندسی شیمی ایران در آمده اند. همچنین، پالایشگاه بزرگ پارس جنوبی عضو حقوقی انجمن مهندسی شیمی ایران- شعبه استان بوشهر می باشد. مهندسین شیمی و دانشجویان مهندسی شیمی که مایل به عضویت در انجمن مهندسی شیمی ایران- شعبه استان بوشهر می باشند، می توانند با گذاشتن ایمیل خود روی همین وبلاگ، فرم عضویت را روی ایمیل دریافت کنند.

انجمن مهندسی شیمی ایران-شعبه استان بوشهر آماده جذب نظرات سازنده و همکاری مهندسین شیمی و رشته های وابسته در برنامه های آموزشی، پژوهشی خود می باشد.

در فرصت دیگری کارنامه دو سال گذشته انجمن مهندسی شیمی ایران-شعبه استان بوشهر را به اطلاع علاقه مندان می رسانم.

سهم گاز طبیعی در سبد انرژی های مصرفی کشور ما به تدریج زیاد می شود. تقاضا برای مصرف گاز در فصول مختلف سال یکسان نیست و به دما بستگی دارد. معمولا مصرف گاز در زمستان و ماههای سرد بیشتر از تابستان و ماههای گرم است. به منظور ایجاد توازن میان عرضه و تقاضا در فصل های گرم و سرد، استفاده بهینه از تاسیسات پالایش و شبکه انتقال گاز و تامین نیازهای روزافزون گاز، باید گاز تولید شده در فصلهای گرم به شکل مناسبی برای فصلهای سرد و پر مصرف ذخیره سازی شود. یکی از مهمترین راههای ذخیره سازی گاز، استفاده از ساختار های زیر زمینی است. به این شیوه، ذخیره سازی گاز زیر زمین (Underground Gas Storage) یا به اختصار،  UGSگفته می شود. با این کار،خطراتی نظیر کاهش عرضه، مشکلات فنی پالایشگاهها و مشکلات فنی خطوط لوله انتقال که تامین و عرضه گاز را تهدید می کند مرتفع می شود. برای ذخیره سازی گاز در مخزن های زیر زمینی  می توان از مخزن های نفت و گاز تخلیه شده، طاقدیس های آبدار، و گنبد های نمکی استفاده نمود. استفاده از غارها و گنبد های نمکی برای ذخیره سازی گاز مایع ( LPG) هم رایج است و از سال 1961 به کار می رود.

از نظر هزینه عملیات، تزریق و ذخیره سازی گاز در مخازن تخلیه شده نفت و گاز کمترین هزینه را در بر دارد.

 شدت تامین گاز از مخزن ذخیره و ظرفیت ذخیره سازی گاز دو مشخصه مهم یک مخزن ذخیره سازی زیر زمینی است. مخزن های زیر زمینی مناسب برای ذخیره سازی گاز باید واجد شرایط خاصی باشد. از جمله این که:

• نزدیکی موقعیت مخزن به مراکز عمده مصرف کننده گاز طبیعی
• نزدیکی مخزن به زیرساخت های انتفال گاز نظیر خطوط لوله و امکانات توزیع
• مخزن باید از ساختار مناسب زمین شناسی برخوردار باشد تا اتلاف گاز به حداقل برسد.
• مخزن باید ظرفیت لازم برای ذخیره سازی حجم مورد نظر گاز را داشته یاشد.
• سیال باقیمانده در مخزن باید حداقل آلودگی را در گاز تزریقی ایجاد کند.

اولین پروژه آزمایشی ذخیره سازی گاز در سال 1915 در انتاریو کانادا انجام شد و اولین پروژه عملی ذخیره سازی گاز در سال 1916 در نیویورک ایالات متحده اجرا شد.

در حال حاضر، 448 دستگاه تاسیسات ذخیره سازی در مخازن نفت و گاز تخلیه شده در سراسر جهان وجود دارد. از نظر هزینه عملیات، تزریق و ذخیره سازی گاز در مخازن تخلیه شده نفت و گاز کمترین هزینه را در بر دارد.

 طاقدیس های آبدار گرانترین روش ذخیره سازی گاز در زیر زمین به شمار می آید.هم اکنون، 76 دستگاه تاسیسات ذخیره سازی در طاقدیس های آبدار در جهان موجود است که بیشتر آن در ایالات متحده، فدراسیون روسیه و فرانسه واقع شده است.

از گنبدها و بستر های نمکی برای سالیان متمادی به منظور نگهداری و ذخیره سازی گاز مایع (LPG) استفاده شده است. هم اکنون، 54 دستگاه تاسیسات ذخیره سازی گاز طبیعی در گنبدهای نمکی در جهان موجود است که 24 دستگاه آن در ایالات متحده واقع شده است. استفاده از گنبدها و بستر های نمکی به منظور نگهداری و ذخیره سازی گاز طبیعی روند رو به رشدی دارد. معمولا در بسترهای نمکی با استفاده از آب، قسمتی از نمک را حل نموده یک "غار نمکی " ایجاد می کنند که بعدا به عنوان "مخزن" به کار می رود. سرعت تزریق و برداشت گاز در این مخازن ببیشتر از انواع دیگر است. ولی ظرفیت آن از ظرفیت مخازن نفت و گاز تخلیه شده کمتر است.

 در ایران نیز پروژه هایی برای ذخیره سازی گاز در فلات مرکزی کشور در حال اجرا است تا بتواند پاسخگوی نیاز فزاینده مصرف به ویژه در زمستان باشد.

قصد دارم هر ماه یک سوال رو در وبلاگ به بحث بگذارم. دوستان لطف کنند و نظراتشونو در باره سوال بنویسند تا بتونیم یک میزگرد مجازی تدارک ببینیم. از همه تشکر میکنم.

سوال فروردین ۱۳۸۶: آیا داشتن نفت برای کشور ما موهبت است؟

انجمن مهندسی شیمی ایران در سال ۱۳۸۴ نخستین شعبه استانی خود را در بوشهر راه اندازی کرد. این کار به نوعی نخستین گام برای گسترش فعالیت های انجمن در کشور به شمار می آید. بعد از بوشهر، ۴ شعبه دیگر انجمن در اصفهان، تبریز، کرمانشاه و کرمان فعال شده اند. اسفند پارسال، انجمن یک سمینار تخصصی را در دانشگاه خلیج فارس برگزار کرد. البته قبل از آن هم ۲ سمینار دیگر در سال ۸۵ برگزار شده بود. ذیلا گزارشی از آخرین سمینار انجمن بخونید:

برگزاري سمينار تخصصي "انرژي و توسعه پايدار" در دانشگاه خليج فارس

 

روز چهارشنبه بيست و سوم اسفند ماه 85، دانشگاه خليج فارس ميزبان پروفسور سيد امير بدخشان استاد ممتاز دانشگاه كالگري و مهندس فرخ مستوفي مدير ارشد توسعه پايدار شركت شل دولوپمنت ايران در سمينار تخصصي با عنوان  "انرژي و توسعه پايدار" بود. پروفسور بدخشان چهره نامدار صنعت نفت كشور سخنراني علمي خود را با عنوان “World Energy Status: Present and Future” ارائه نمود. منابع و ذخاير انرژي در ايران و جهان، منابع آتي انرژي در جهان، چالشهاي عمده در بخش انرژي، برنامه هاي قابل پيگيري در آينده، اولويت هاي انرژي در ايران و جهان از موارد ارائه شده توسط پروفسور بدخشان در اين سخنراني بود. ايشان از نفت سنگين به عنوان يكي از منابع آتي انرژي در جهان نام بردند. همچنين، ايشان يكي از وظايف مهم مهندسين شيمي و نفت را مطالعات به منظور ازدياد برداشت و استحصال نفت از مخازن نفت برشمردند. پروفسور بدخشان يكي از چالشهاي عمده صنعت نفت را در ايران روند نگران كننده افزايش مصرف، كاهش ظرفيت توليد و در نهايت افت سقف صادرات ايران در اوپك و كاهش ارزآوري براي كشور برشمردند. آمار ارائه شده نشان از بالا بودن نسبت مصرف انرژي به توليد ناخالص سرانه در ايران نسبت به نرم هاي جهاني داشت. همچنين از چالش ديگر با عنوان كاهش ذخاير نفت متداول و نياز به ارتقاء كيفيت و تبديل آن به فراورده هاي با ارزش تر نام بردند. ايشان برنامه هاي مهم قابل پيگيري در آينده را در محورهاي افزايش بهره برداري از انرژي هاي تجديد پذير، سيكلهاي تركيبي و تبديل سوخت هاي جامد به گاز و مايع، شكست و همجوشي هسته اي، بقاي انرژي و جلوگيري از مصرف بيهوده، استفاده از مواد و ضايعات جامد جهت توليد انرژي و بهبود كارايي انرژي در نيروگاهها عنوان نمودند.

آينده صنعت گاز، سهم گاز در بازار جهاني انرژي، انواع روشهاي انتقال گاز طبيعي، و ذخاير هيدراتهاي گازي مدفون در اعماق قطب شمال و جنوب و مقايسه سوخت گاز با ساير منابع انرژي بخش بعدي سخنراني پروفسور بدخشان بود. ايشان با معرفي اجمالي چرخه سوخت هسته اي، ذخاير اورانيوم قابل استحصال در ايران و مقايسه آلايندگي انرژي هسته اي با گاز، سوخت گاز را به عنوان اولويت اول انرژي در ايران معرفي نمودند.

در ادامه، مهندس مستوفي سخنراني علمي خود را با عنوان "انرژي و توسعه پايدار در خليج فارس" ارائه نمود. ايشان در ابتدا ازپايداري در توسعه به عنوان يك مولفه مهم نام بردند و با مقايسه پتانسيل ها و مزاياي سواحل شمالي خليج فارس (سواحل جنوب ايران) نسبت به سواحل جنوبي، نحوه بهره برداري ايران از مزيت هاي توريستي و صنعتي سواحل جنوبي كشور را مورد نقد قرار دادند. ايشان با اشاره به ريشه هاي شكل گيري مفهوم توسعه پايدار در كنفرانس ريودوژانيرو و تعهد ايران به پيمان بين المللي ريو خاطر نشان كرد كه كشور ما با اين تعهد بايد در خصوص آثار و تبعات زيست محيطي فعاليت هاي صنعتي جدي تر عمل نمايد. مهندس مستوفي با اشاره به تجربه مسجد سليمان، از اين منطقه به عنوان نمونه عيني توسعه ناپايدار در ايران نام بردند و تاكيد كردند كه اين تجربه نبايد تكرار شود. در بخش ديگري از سخنراني، مهندس مستوفي با اشاره به پيمان كيوتو در خصوص كاهش گازهاي گلخانه اي، از ايران به عنوان كشوري نام برد كه متعهد به اين پيمان نيست، در حالي كه حدود  12% گازهاي گلخانه اي جهان را توليد مي كند. به گفته ايشان، از ويژگي هاي جهان امروز اين است كه كشورها نمي توانند در چارچوب مرزهاي خود به طور آزادانه و بدون توجه به مولفه هاي انساني و زيست محيطي فعاليت نمايند. همچنين، مهندسين در جهان آينده تنها با فناوري سروكار ندارد بلكه با فناوري پاك سروكار خواهد داشت. ايشان با انتقاد از اتلاف انرژي و يارانه 45 ميليارد دلاري انواع حامل هاي انرژي در ايران، خاطر نشان كردند كه تفكر ارزش انرژي در ايران نهادينه نيست. 

در پايان مراسم، لوح يادبود و هديه اي توسط آقاي رضا آذين به نمايندگي از انجمن مهندسي شيمي ايران- شعبه استان بوشهر به ميهمانان تقديم شد. همچنين، هديه اي به رسم يادبود از سوي رياست محترم دانشگاه خليج فارس به مهمانان اعطا شد.

 

در حاشيه مراسم:

¨       پيش از شروع رسمي مراسم، جلسه اي با حضور مهمانان انجمن در دفتر دانشكده مهندسي با حضور رياست دانشكده، مديران گروه ها و اساتيد دانشكده برگزار شد. در اين جلسه، در خصوص راههاي همكاري و ارتباطات بيشتر دانشگاه با شركت شل دولوپمنت ايران و همچنين همكاري علمي پروفسور بدخشان با دانشكده مهندسي دانشگاه خليج فارس بحث و تبادل نظر شد.

¨       پيش از شروع مراسم، دكتر فيوض معاون پژوهشي دانشگاه با خير مقدم به مهمانان، سوابق پروفسور بدخشان و  مهندس مستوفي را براي حضار تشريح نمود.

¨       با وجودي كه مراسم در آخرين روز كاري دانشگاه برگزار شده بود، استقبال خوبي از آن به عمل آمد.

¨       نماينده گان پالايشگاه گاز پارس جنوبي به عنوان اولين عضو حقوقي انجمن مهندسي شيمي ايران-شعبه استان بوشهر در مراسم حضور داشتند و مقدمات همكاري هاي بيشتر دانشگاه با پالايشگاه پارس جنوبي در زمينه هاي حمايت از پايان نامه دانشجويان كارشناسي ارشد، بازديد از پالايشگاه و حمايت از انجمن علمي دانشجويان مهندسي شيمي فراهم آمد.  

¨       دانشجويان تا ساعتي پس از مراسم با مهمانان به بحث و تبادل نظر در مورد موضوعات مطروحه در سمينار پرداختند.

¨       سازمان صدا و سيماي مركز بوشهر با اسكان مهمانان انجمن، همكاري خوبي براي برگزاري سمينار با انجمن مهندسي شيمي ايران-شعبه استان بوشهر به عمل آورد.

¨       به مناسبت فرا رسيدن سال نو خورشيدي، سفره هفت سين زيبايي در سن سالن تدارك ديده شده بود كه مورد توجه حضار قرار گرفت. 

 

راستی میدونید یکی از مواردی که در قرارداد رویتر آمده بود، اکتشاف نفت در منطقه دالکی بوده؟ این قرارداد که ملغی شد، اما اگه مونده بود شاید الان دالکی به جای مسجد سلیمان در تاریخ نفت ایران جاودانه می شد.

حتما میدونید که منطقه دالکی یکی از مناطق نفتخیز جنوبه و الان چاههای نفت اون دارن تولید میکنند. آبگرم منطقه هم گاهی آلوده به مواد نفتی است که همینطور بدون مراقبت وارد نخلستانهای منطقه میشه. تحقیقات جالبی در خصوص آلودگی نفتی در محیط زیست منطقه صورت گرفته است. در یکی از این تحقیقات، مهندس صنعتی محقق و رییس مرکز تحقیقات دانشگاه خلیج فارس موجود زنده ای رو پیدا کرده که در آب الوده به نفت منطقه دالکی زندگی میکنه!

قصد دارم از این به بعد، بخشی از وبلاگ رو به نفت و محیط زیست اختصاص بدم. تمرکز اصلی هم بر محیط زیست دریایی و با نگاه خاص به خلیج فارس خواهد بود. خوشحال میشم اگه هر کس در این زمینه اطلاعات داره برام بفرسته رو ایمیل. ضمنا اگه دوستان سوالی در خصوص نفت و گاز دارند میتونن بپرسند. سعی میکنم در حدی که بلدم جواب بدم.

سلام. من رضا آذین هستم، دانشجوی ترم آخر دکتری مهندسی نفت در دانشگاه صنعتی شریف. هم اکنون در شرکت مشاوران انرژی تهران مشغول به کار هستم. پیشتر در دانشگاه خلیج فارس به عنوان عضو هیات علمی بخش مهندسی شیمی کار کرده ام. در دانشگاههای خلیج فارس، پیام نور و آموزشکده الزهرای بوشهر تدریس کرده ام. از بچه های فارغ التحصیل دبیرستان سعادت بوشهر هستم. برخی از بوشهری ها مرا به خاطر مقالاتم در نشریات محلی و به خصوص نسیم جنوب می شناسند. بعضی از بچه های مهندسی شیمی هم مرا از انجمن مهندسی شیمی ایران-شعبه استان بوشهر می شناسند.